Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesini ele alıyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlanan kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlamayan bir çerçeve sunuyor.

Yayın; engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsilini ve karar alma süreçlerdeki yerini merkezine alıyor. Kültürel miras araştırmacıları, müze yöneticileri, mimarlar, eğitimciler ve kamu politikası uzmanları için başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Farklı Disiplinlerden Ortak Bir Çerçeve

TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefleyen proje kapsamında hazırlandı. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi.

Bölümlerde kuramsal tartışmaların yanı sıra literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler yer alıyor. Kitap, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve dijital içerikler üzerinden de şekillendiğini ortaya koyuyor.

Teknoloji Kendiliğinden Kapsayıcı Değil

Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini belirtiyor. Yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, çok duyulu arayüzler ve podcast gibi dijital araçların erişimi genişletebileceği ifade edilirken, bu araçların değerinin nasıl tasarlandıklarına ve geliştirme süreçlerine kullanıcıların katılıp katılmadığına bağlı olduğu vurgulanıyor.

Prof. Dr. Muzaffer Şeker ise sunuşunda kültürel mirası ortak hafıza ve toplumsal katılım alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre kapsayıcılık yalnızca sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk.

Görme Engelli Bireylerden Çocuklara Uzanan Uygulamalar

Kitapta görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulması gibi uygulamalar inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kamusal kültürel mirasa eşit erişim gibi başlıklar da ele alınıyor.